Derbarê Çêbûna Alemê de du Nêrînên Sereke

Derbarê Çêbûna Alemê de du Nêrînên Sereke

Derbarê Çêbûna Alemê de du Nêrînên Sereke

Derbarê afirandin yan jî çêbûna alemê (gerdûn, cîhan) de, du helwestên sereke hene: helwest û feraseta pêşîn, helwesta Materyalîst e ku hemû alemê bi made, texlîd, zeman û nûveyên (unsurên) xwe re ezelî (bêdestpêk) dibîne û ji Xwedê jî bawer nake, ye.

Ya duyemîn jî nêrîna Îdealîst e, ku li gor vê nêrînê jî alem ezelî be jî Xwedayekî ku afiranderê wê ye heye û ê ku alemê îdare dike jî, dîsa Xwedê ye. Helbet di nêrîna Îdealîst de çend hewldanên cihêreng jî hene, ku meriv dikare wan jî wuha bihêjmêre:

1- ‘Xwedê texlîd û nûveyên tiştan, ji madeyeke ezelî afirandî ye.’ (Platon)

2- Xwedê, ezelî ye. Alem jî bi made, texlîd û dema xwe, ezelî ye. Lêbelê, ji hêla tevgerandin û livandina alemê ve, Xwedê <İllet-i Gâisa, Sebebê Armancê> ya alemê ye. Ev nêrîn jî, ji aliyê Arîsto û Îbnî Ruşd ve hatiye parastin.

3- Xwedê alemê ne ji madeyeke ezelî, lêbelê bi rêya sudûr’ê afirandiye. Ev sudûr, ezelî ye. Alem jî, ji hêla demê ve ezelî ye û ji aliyê zatî ve jî, mimkun e. Ev nêrîn jî, ji aliyê Plotîn, Farabî, Îbnî Sîna û gelek feylesofên din ve tê parastin.

4- Xwedê alemê ji tunehiya ku ne tiştek e afirandî ye, vê yekê bi bi rêya sudûrê û ne di ezelîyetê de, lebelê li gor îradeya xwe di demekê ku xwediyê destpêkekê ye de afirandî ye.

Ev nêrîn jî ya Xezalî û kelamzanan e.

Ali Gurdilî
[email protected]
29.01.2016

Bersivekê binivîsin

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.